اثربخشی یادگیری مبتنی بر کاوشگری بر یادگیری مفهومی و استدلال علمی دانش‌آموزان در درس زیست‌شناسی: یک مطالعه نیمه‌آزمایشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی،دانشگاه شیراز

2 دانشجوی کارشناسی ارشد یادگیری الکترونیکی،دانشکده فناوری اطلاعات،دانشگاه مهرالبرز،تهران ، ایران

چکیده

پیشینه و اهداف: یادگیری مفهومی و استدلال علمی از پیامدهای مطلوب آموزش زیست‌شناسی هستند، اما روش‌های سنتی در پرورش آن‌ها ناکارآمد بوده‌اند. رویکرد کاوشگری با تأکید بر ساخت فعال دانش، می‌تواند راهگشا باشد، با این حال شواهد تجربی کافی در این زمینه وجود ندارد. هدف پژوهش، تعیین اثربخشی یادگیری مبتنی بر کاوشگری بر یادگیری مفهومی و استدلال علمی دانش‌آموزان پایۀ دهم بود روش‌ها‌: پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل بود. ۴۰ دانش‌آموز پسر پایۀ دهم شهر یاسوج به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۲۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش، ۸ جلسۀ آموزش زیست‌شناسی (فصل گردش مواد) را با روش کاوشگری (الگوی ۵e) و گروه کنترل با روش سنتی دریافت کردند. ابزارها شامل آزمون یادگیری مفهومی (محقق‌ساخته) و آزمون استدلال علمی لاوسون بود. داده‌ها با تحلیل کوواریانس تک‌متغیری تحلیل شد. یافته‌ها: پس از کنترل پیش‌آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه در هر دو متغیر مشاهده شد. یادگیری مفهومی (۰۰۱/۰ > P، ۳۴/۶۰= 37/1(f) و استدلال علمی (۰۰۱/۰ > P، ۵۱/۵۰ ) =37/1) (fدر گروه آزمایش به‌طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود. اندازه اثر برای هر دو متغیر بزرگ بود (به‌ترتیب ۳۸/۰ و ۳۴/۰ نتیجه‌گیری: یادگیری مبتنی بر کاوشگری روشی کارآمد برای ارتقای هم‌زمان یادگیری مفهومی و استدلال علمی در زیست‌شناسی است. به دبیران توصیه می‌شود از این روش در تدریس مفاهیم زیستی بهره گیرند. محدودیت‌هایی مانند حجم نمونه کوچک و دورۀ کوتاه مداخله وجود داشت که پژوهش‌های آتی با نمونه‌های بزرگ‌تر و دوره‌های طولانی‌تر می‌توانند به تعمیم‌پذیری نتایج کمک کنند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effect of Inquiry-Based Learning on Students’ Conceptual Understanding and Scientific Reasoning in Biology: A Quasi-Experimental Study

نویسندگان [English]

  • Abolghasem Farmani 1
  • yuones akar 2
1 M.A. Student in Curriculum Planning, Faculty of Education and Psychology, Shiraz University.
2 M.A. Student in E-Learning, Faculty of Information Technology, Mehr Alborz University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Background and Objectives: Inquiry-based learning emphasizes active knowledge construction and may address the ineffectiveness of traditional methods in fostering conceptual learning and scientific reasoning in biology. This study examined the effectiveness of this approach among tenth-grade students. Methods: A quasi-experimental pretest-posttest control group design was used. Forty male students from Yasuj were assigned to experimental and control groups (n=20 each). The experimental group received 8 sessions of inquiry-based instruction (5E model) on the circulatory system, while the control group received traditional teaching. Instruments included a researcher-made conceptual learning test and Lawson's Classroom Test of Scientific Reasoning. Data were analyzed using ANCOVA.materials, timing and type of the intervention, and data analysis techniques. Findings: After controlling for pretest scores, the experimental group significantly outperformed the control group in both conceptual learning (F(1,37) = 60.34, P < 0.001) and scientific reasoning (F(1,37) = 50.51, P < 0.001), with large effect sizes (η² = 0.38 and 0.34, respectively). Conclusion: Inquiry-based learning effectively enhances both conceptual learning and scientific reasoning in biology education. Teachers are encouraged to adopt this method. Limitations include small sample size and short intervention duration, warranting further research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Inquiry-based Learning
  • Conceptual Learning
  • Scientific Reasoning
  • Biology
  • Quasi-experimental Study